Βιντεοποίημα “She”
της Ίρις Φουστέρη
Σύνοψη
Καλλιτεχνική συνεργασία με Ίρις Φουστέρη
*Το άρθρο αναρτήθηκε αρχικώς στο site τον Ιανουάριο του 2020. Έγιναν μικρές διορθώσεις για την εκ νέου ανάρτηση.
Εισαγωγή – Τέχνη και Υποσυνείδητο
Με την καλλιτέχνη και χορογράφο Ίρις Φουστέρη έχουμε μια εξαιρετικά εποικοδομητική καλλιτεχνική συνεργασία σχεδόν εφτά χρόνια. Αρχικά, «ντύνοντας» μουσικά τα υπέροχα και πολύ προσωπικά καλειδοσκοπικά videos για το project της This Is An Exorcism.
Στο πλαίσιο αυτής της επικοινωνίας, η Ίρις ζήτησε τη βοήθειά μου στο ιδιαίτερα αγαπημένο μου βιντεοποίημα “She”, γεγονός που κινητοποίησε έντονα συναισθήματα και ιδέες και στους δύο μας.
Πριν αναλύσω τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε το έργο —μέσα από την επικοινωνία μας αλλά και τη συμβολή των καρτών Ταρώ— θεωρώ αναγκαίο να αναφερθώ στον τρόπο επικοινωνίας μας με το υποσυνείδητο.
Βασικά μέσα αυτής της επικοινωνίας είναι τα όνειρα, η ψυχοθεραπεία και η Τέχνη. Στην καλλιτεχνική διαδικασία, συχνά αναζητούμε ασυνείδητα μια ιδέα, μια εικόνα ή ένα συναίσθημα που προέρχεται από βαθιά και σκοτεινά στρώματα του εαυτού μας. Είναι σαν να προσκαλούμε το υποσυνείδητο να φωτίσει ένα κρυφό δωμάτιο — ή ακόμη και να μας επιτρέψει να εισέλθουμε σε αυτό.
Όμως, σε αυτά τα δωμάτια συχνά συναντιόμαστε με καλυμμένα τραύματα, τα οποία αποκαλύπτονται μέσω ονείρων ή ανεξέλεγκτων σκέψεων. Παρότι η αρχική ιδέα μπορεί να μας ενθουσιάζει, όσα ακολουθούν ενδέχεται να μας τρομάξουν ή να μας προκαλέσουν θλίψη, χωρίς αρχικά να κατανοούμε την αιτία.
Η «πνευματική παγίδα» και η θεραπευτική τέχνη
Εδώ υπάρχει και μια πνευματική παγίδα: ο καλλιτέχνης να θεωρήσει το τραύμα ή την εμμονή του ως βασική πηγή έμπνευσης και να τα επαναφέρει διαρκώς για να μπορεί να δημιουργεί.
Αντίθετα, αυτό που προτείνεται είναι μια θεραπευτική προσέγγιση της τέχνης. Σε αυτή την περίπτωση, το έργο λειτουργεί όχι ως επανατραυματισμός, αλλά ως διαδικασία ίασης — βοηθώντας τον ίδιο τον καλλιτέχνη να υπερβεί φόβους και εμμονές και να βρει την αγάπη μέσα από τη δημιουργία.
Μέσα από μια ακολουθία ιδεών και επαφής με το υποσυνείδητο, με την αγάπη να είναι το τελικό κομμάτι αυτής, το καλλιτεχνικό έργο μπορεί να βιωθεί ως θεραπεία. Μια φράκταλ διαδικασία, όπου ο κόσμος που ενεργοποιείται από την αρχική ιδέα αποκαλύπτεται σταδιακά — σαν αχνό φως μέσα από το σκοτάδι.
Το βιντεοποίημα “She”
Το “She” αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Μέσα από την ανάλυση της συγκεκριμένης συνεργασίας, γίνεται φανερό πώς οι κάρτες Ταρώ μπορούν να λειτουργήσουν ως δομικό εργαλείο: να μας βοηθήσουν να εντοπίσουμε το κέντρο ενός έργου, την αλήθεια του, και να την αποτυπώσουμε με τον πιο ουσιαστικό τρόπο με όσα μέσα και αν έχουμε στη διάθεσή μας.
Το έργο ανήκει απολύτως στην ίδια την Ίρις· η συμβολή μου περιορίστηκε στην ανάδειξη συγκεκριμένων πλευρών και στη δραματουργική κατανόηση της δομής του. Οι συζητήσεις μας περιλάμβαναν προσωπικά βιώματα και συναισθήματα που προέκυψαν κατά τη δημιουργική διαδικασία.
Συνοδευτικό κείμενο της καλλιτέχνιδας
Το “She” το αφιέρωσα στη μητέρα μου που έχασα πριν 30 χρόνια…
Το φάντασμά μου καθισμένο στη βεράντα. Αγναντεύει τη θάλασσα.
Η προηγούμενη σελίδα βρέχει πάνω στις τριανταφυλλιές.
Το φάντασμα μυρίζει σαν σκυλί τα μανιτάρια από κάτω.
Δεν έχει μάτια, μόνο στη θέση τους έχει κρατήσει τα παλιά μου χέρια κι έτσι κάποια κομμάτια του κόσμου κρατάνε την παλιά τους οικειότητα.
Όπως το δέρμα, το πληκτρολόγιο, οι τρίχες, οι λειασμένες πέτρες, το ξύλο.
Τα χέρια θέλουν να χαϊδέψουνε το πρόσωπο. Το πρόσωπο δεν μπορεί. Δεν μπορεί γιατί το πρόσωπο δεν υπάρχει. Τα χέρια είναι πια το πρόσωπο, το πρόσωπο προσπαθεί να αγγίξει τον εαυτό του. Δεν τα καταφέρνει. Τα χέρια είναι τώρα το κεφάλι.
Στο κεφάλι άρεσε να σκέφτεται, τώρα δεν μπορεί. Το κεφάλι δεν μπορεί πλέον να σκεφτεί γιατί δεν υπάρχει. Μόνο τα χέρια υπάρχουν, τα χέρια τώρα σκέφτονται.
Ή κάνουν κάτι που θυμίζει το παλιό κεφάλι όταν σκεφτόταν. Βάζουν και βγάζουν, προσθέτουν κι αφαιρούν, δίνουν και παίρνουν κι απασχολούνται σε αυτή την ατέρμονη σύνθεση, άλλοτε θα έλεγες για πάντα αδειανά κι άλλοτε αιώνια φορτωμένα…
Τα δάχτυλα είναι πια αυτά που πλέκουν ιστορίες. Λύνουν και δένουν. Κινούνται χωρίς ποτέ να πιάνονται, δεν μπορούν να φωτογραφηθούν, τσακίζουν και μοιάζουν με μάτια, μάτια κενά που δεν κοιτάζουν αλλά βλέπουν, βλέπουν και ήδη ξέρουν…
τα πλεγμένα μου δάχτυλα. Το φάντασμα μην το κοιτάτε, δεν ξέρει τίποτα.
Απόσπασμα από συλλογή σκέψεων του 2017 υπό τον τίτλο Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΕΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΗ, πάνω στο οποίο στηρίχθηκε το βιντεοποίημα “She”, το οποίο παρουσιάστηκε στο 8ο Διεθνές Φεστιβάλ Video Poetry.
Το τελικό αγγλικό κείμενο διαμορφώθηκε συνεργατικά:
She / Silent / Staring the sea pages ago / Smelling the mushrooms under / In her eyes / My hands / The hands touch the face / Faceless she is / Headless thoughts of the mind / The hands a reminiscent of the old head / The hands / The eyes / Her hollow eyes / Look at her / She’s just a ghost
Η δραματουργική συμβολή του Ταρώ
Η δική μου προσέγγιση βασίστηκε σε τρεις κάρτες της Μεγάλης Αρκάνας:
Γυμνό γυναικείο σώμα – Νερό – Το Άστρο
Στην κάρτα του Άστρου βλέπουμε μια γυμνή γυναίκα να στέκεται στα γόνατά της κάτω από τον έναστρο ουρανό. Το Άστρο συμβολίζει τη στιγμή της αλήθειας. Ο άνθρωπος δεν έχει τίποτα να κρύψει και αναζητά τη θέση του στη Γη. Στο “She”, το γυμνό σώμα είναι η ίδια η καλλιτέχνιδα — η γυναίκα απέναντι στην αλήθεια της.
Το πρόσωπο - Το ζώο - Το Φεγγάρι
Το Φεγγάρι εκφράζει το μητρικό αρχέτυπο, τους βιορυθμούς, το νερό και τη μετάβαση. Μέσα από ένα έντονο όνειρο της Ίρις εκείνης της περιόδου, έγινε ξεκάθαρο ότι το ποίημα και η καλλιτεχνική διαδικασία ενεργοποίησε κάτι σημαντικό από τη σχέση με τη μητέρα της. Το φάντασμα, η θάλασσα, ο σκύλος — όλα λειτουργούν ως προεκτάσεις αυτής της μητρικής παρουσίας.
Το φάντασμα – Ο φόβος – Η Ανώνυμη Κάρτα (XIII)
Η κάρτα XIII δεν είναι θάνατος, αλλά εργασία εξαγνισμού. Το φάντασμα στο ποίημα είναι μια ψυχή της οποίας ο θάνατος δεν έχει ολοκληρωθεί. Η κάρτα μάς καλεί να κοιτάξουμε χωρίς φόβο — γι’ αυτό και προτάθηκε η αλλαγή του προτελευταίου στίχου: να την κοιτάξει (δεν είναι απειλή), είναι απλώς ένα φάντασμα. Η μπλε καρδιά που κρύβεται στο σώμα της κάρτας δηλώνει ότι η εργασία αυτή γίνεται με αγάπη. Και το “She” είναι, τελικά, μια πράξη αγάπης προς τη μητέρα.
Επίλογος
Το Ταρώ μας βοηθά να φτάσουμε στον πυρήνα της ιδέας μας, να ξεκαθαρίσουμε το μήνυμα και το συναίσθημα, να εισέρθουμε στα σκοτεινά μας δωμάτια και να αντιμετωπίσουμε τα φαντάσματά μας.
Ας τα δούμε. Ας τα αγκαλιάσουμε. Ας τα αποχαιρετήσουμε.
Μαζί με εμάς, έχουν κι αυτά ανάγκη τη λύτρωση.
Εξαιρετικά αφιερωμένο στην Ίρις, για την έμπνευση.
