Το Παιχνίδι Του Τέλους

Share on facebook
Share on twitter

ΚΛΟΒ: Πάει, τελείωσε, τελειώνει, μπορεί και να τελειώσει.

Με την αρχή της καραντίνας στην Ελλάδα (Μάρτιος 2020) λόγω της πανδημίας COVID-19, προέκυψε η ιδέα για ένα νέο project βασισμένο στο «Τέλος του Παιχνιδιού» του Σάμιουελ Μπέκετ. Παρουσιάστηκαν τέσσερα mixtapes στο διαδικτυακό ραδιόφωνο Random Access Radio και ένα άλμπουμ στην Bandcamp σελίδα μου (Rendeece), όπως διατίθενται στους παρακάτω συνδέσμους:

Στην παραπάνω φράση του ΚΛΟΒ ένιωσα ότι αντικατοπτρίζονταν πλήρως η κατάσταση «αναμονής», αλλά και η φυσική μας αντίδραση στην πανδημία. Η αγωνία μας με άλλα λόγια για το «Πότε θα τελειώσει», αλλά και «Πώς θα επανέλθει η καθημερινότητά μας μετά».

Έχοντας ως βασικό όχημα το θεατρικό έργο του Μπέκετ, προσπάθησα να δημιουργήσω μια νοσηρή σε στιγμές και σίγουρα σκοτεινή ηχητική ατμόσφαιρα. Από τη μια, οι ηχογραφήσεις μέσα στο σπίτι (θα αναλυθεί παρακάτω) θα προσδιόριζαν την κατάσταση του να είναι κάποια/ος κλεισμένη/ος σε ένα διαμέρισμα (στη συγκεκριμένη περίπτωση της ελληνικής επαρχίας – Πρέβεζα). Από την άλλη, οι ηλεκτρονικές συνθέσεις θα αντανακλούσαν το σκοτεινό «στρώμα» που αναπτύσσεται κάτω από την καθημερινότητά μας και λειτουργεί σε ένα παράλληλο υποσυνείδητο και αρχετυπικό σύμπαν. Οι κάρτες Ταρώ αποτέλεσαν το βασικό εργαλείο να ξεκαθαριστεί η δομή και να γίνουν οι απαραίτητες συνδέσεις. Σαν το νήμα της Αριάδνης για να βρεθεί το κέντρο του λαβύρινθου.

Με τη συγκεκριμένη παρουσίαση επιδιώκω κυρίως να αναλύσω τη δική μου προσέγγιση στο θεατρικό έργο του Σάμιουελ Μπέκετ, αφήνοντας στην άκρη βασικά κομμάτια και αναφορές του έργου. Τις περιβόητες σκηνικές του οδηγίες ή τις αναφορές στο σκάκι, από όπου προήρθε και ο τίτλος του έργου. Η σύνδεση κάποιων βασικών κομματιών του έργου με τις κάρτες Ταρώ γίνεται ακριβώς για να γίνει κατανοητή η αρχετυπική προσέγγιση στο έργο, αλλά και στο project γενικότερα. Η νέα ιστορία που διαμορφώθηκε αναφέρεται στη θεραπευτική διαδικασία ενός τραύματος, από τη συνειδητοποίηση του μέχρι την απελευθέρωση. 

Όσον αφορά τα mixtapes, τέσσερα συνολικά, μέσα από αυτά παρουσιάστηκε ένα soundtrack με πρωτότυπο υλικό. Κάθε σύνθεση έφερε ως τίτλο αποσπάσματα του θεατρικού έργου. Αντίστοιχα, για το άλμπουμ επιλέχθηκαν οι πιο αντιπροσωπευτικές συνθέσεις και οι τίτλοι είναι ενδεικτικοί για αυτή την νέα ιστορία, που είναι «ανοιχτή» για ερμηνείες από την κάθε ακροάτρια και ακροατή.

Ο Ήχος Του Εγκλεισμού

ΚΛΟΒ: Πάω να καθίσω στην κουζίνα μου, τρία επί τρία επί τρία, περιμένοντας να μου σφυρίξει.

Σε αυτή τη φράση του ΚΛΟΒ βασίστηκε ο τίτλος του πρώτου κομματιού του άλμπουμ: My Room, Ten Feet ByTen Feet By Ten Feet”.

Ο ΚΛΟΒ ανέβαινε στη μικρή σκάλα, κοίταζε μέσα από το κιάλι και περιέγραφε με τον τρόπο του το εξωτερικό τοπίο στον ΧΑΜ που είναι τυφλός:

ΚΛΟΒ: Για να δούμε… Τίποτα… τίποτα… και τίποτα. Λοιπόν; Ησύχασες; ΧΑΜ: Τίποτα δε σαλεύει. Όλα είναι… ΚΛΟΒ: Τίπο- ΧΑΜ: Δε σου μίλησα! Όλα είναι… όλα είναι… όλα είναι τι; Όλα είναι τι; ΚΛΟΒ: Τι είναι όλα; Με μια λέξη; Αυτό θες να μάθεις; Μια στιγμή. Μακαρίτικα. Λοιπόν; Ευχαριστημένος; ΧΑΜ: Κοίτα τη θάλασσα. ΚΛΟΒ: Το ίδιο είναι. ΧΑΜ: Κοίτα τον Ωκεανό!

Η περιγραφή του εξωτερικού τοπίου, κυρίως μέσα από τον ήχο, επιτεύχθηκε μέσα από διαφορετικές ηχογραφήσεις (field recordings) από το μπαλκόνι του σπιτιού. Αυτή ήταν η αρχική και βασική ιδέα του Endgame project. Ή αλλιώς, οι εξωτερικοί ήχοι με σημείο αναφοράς το ίδιο το σπίτι. Το τιτίβισμα των πουλιών, τα γαβγίσματα των σκύλων, η σιωπή της επαρχιακής πόλης τις πρώτες πρωινές ώρες της ημέρας, η έντονη βροχόπτωση και οι αστραπές, αλλά και η κυριακάτικη λειτουργία από μια γειτονική εκκλησία. Μικρότερο αλλά σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι ηχογραφήσεις από το εσωτερικό του σπιτιού για να περιγράφονται ηχητικά στιγμές της καθημερινότητας εν καιρώ πανδημίας. Είτε η συζήτηση με τη σύντροφό μου ή η μια γάτα του σπιτιού να τρώει μια ακρίδα.

Το Αρχέτυπο Του Πατέρα

Μια από τις πτυχές του θεατρικού έργου, που εστίασα περισσότερο ήταν η σχέση μεταξύ πατέρα και γιου, θέλοντας όμως να προσδιορίσω το τραύμα για να αναζητήσω και τη θεραπεία του. 

ΧΑΜ: Κάθαρμα! Τι ήθελες και μ’ έφτιαχνες; ΝΑΓΚ: Δεν μπορούσα να ξέρω. ΧΑΜ: Να ξέρεις τι; ΝΑΓΚ: Πως θα ‘βγαινες εσύ.

ΧΑΜ: Και τότε έλαβε την απόφασίν του. Πρόκειται για το παιδί μου, είπε. Ωχ, ωχ, ωχ, ένα παιδί, δυσάρεστον αυτό, Για το γιόκα μου, είπε, ως εάν το γένος είχε σημασίαν.

ΝΑΓΚ: Ποιον φώναζες όταν ήσουν παιδάκι και φοβόσουνα στα σκοτεινά; Τη μάνα σου; Όχι. Εμένα. Σ’ αφήναμε να σκούζεις. Έπειτα σ’ απομακρύναμε για να μπορούμε να κοιμόμαστε. Κοιμόμουνα, ήμουνα βασιλιάς, κι έβαλες να με ξυπνήσουν για να σ’ ακούσω. Δεν ήταν απαραίτητο, δεν το ‘χες πραγματικά ανάγκη να σ’ ακούσω. Εξάλλου, δε σ’ άκουσα. Ελπίζω κάποτε να νιώσεις πραγματικά την ανάγκη ν σ’ ακούσω, κι εσύ ν’ ακούσεις τη φωνή μου, όποια φωνή. Ναι, ελπίζω πως θα ζήσω ως τότε, για να σ’ ακούσω να με φωνάζεις όπως όταν ήσουν παιδάκι, και φοβόσουνα στα σκοτεινά, κι ήμουν η μοναδική σου ελπίδα.

Ακόμα και η σχέση του ΧΑΜ και του ΚΛΟΒ μπορεί να προσεγγιστεί ως μια σχέση Πατέρα-Γιου, μια σχέση από την οποία ο γιος υποφέρει και θέλει να διαφύγει:

ΧΑΜ: Χωρίς εμένα, πού πατέρας. Χωρίς τον Χαμ, πού σπιτικό.

ΧΑΜ: Ωστόσο μ’ αφήνεις. ΚΛΟΒ: Προσπαθώ ΧΑΜ: Δε μ’ αγαπάς. ΚΛΟΒ: Όχι. ΧΑΜ: Άλλοτε μ’ αγαπούσες. ΚΛΟΒ: Άλλοτε! ΧΑΜ: Σε βασάνισα πολύ. Έτσι δεν είναι; ΚΛΟΒ: Δεν είναι αυτό. ΧΑΜ: Ώστε δε σε βασάνισα πολύ; ΚΛΟΒ: Πώς. ΧΑΜ: Α! είπα κι εγώ. Με συγχωρείς. Είπα, με συγχωρείς.

Από τον παραπάνω διάλογο προέκυψε και ο τίτλος του τέταρτου κομματιού του άλμπουμ: “Haven’t I Made You Suffer Too Much”.

Ποια είναι η εκείνη η στιγμή που νιώθουμε ότι έχουμε ανάγκη για αλλαγή και ψυχική ενηλικίωση; Όταν συνειδητοποιούμε ότι μια υφιστάμενη κατάσταση προκαλεί κυρίως ανυπόφορο πόνο. Οπότε και γίνεται μια «εσωτερική έκκληση» για αλλαγή.

Στις κάρτες Ταρώ υπάρχουν δύο πολύ βασικά αρχέτυπα που μπορεί να συμβολίσουν τον Πατέρα, αλλά και το αντρικό πρότυπο για ένα παιδί. Είναι οι κάρτες «Ο Αυτοκράτορας» και «Ο Πάπας». Παρά τους πολύ θετικούς συμβολισμούς τους, όπως συμβαίνει με όλες τις κάρτες Ταρώ, μπορούν κάλλιστα να εκφράζουν και μια αρνητική πλευρά, αυτής του ελεγκτικού, του αυστηρού, αλλά και δογματικού πατέρα. Μπορούν να αποτελέσουν, δηλαδή, πρότυπα που θα εμποδίσουν την ανάπτυξη του παιδιού σε όλους τους τομείς. Ουσιαστικά, όταν ο ρόλος που παίζουν στην ψυχική διαμόρφωση του παιδιού είναι να υπενθυμίζουν τα κενά και την ανεπάρκεια και όχι να αποτελούν ουσιαστικό υποστηρικτή στην αναζήτηση της πραγματικής ταυτότητας, της ψυχικής ενηλικίωσης.

Η σύνδεση του έργου με τις κάρτες Ταρώ, αλλά και η εστίαση στο αρχέτυπο του Πατέρα ανέδειξαν μια εξαιρετική «συγχρονικότητα» με τις προσωπικές μου αναζητήσεις. Επιβεβαιώνοντας ακόμα περισσότερο την παρόρμηση μου και την επιλογή τελικά να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο έργο. Μέσα από την ενασχόληση με το Endgame project αναδύονταν στην επιφάνεια η προσωπική σχέση με τον πατέρα μου. Επιπλέον, κάποια στιγμή μου έγινε κατανοητό ότι προσδιορίζοντας ηχητικά την απομόνωση στο σπίτι ουσιαστικά προσδιόριζα «ηχητικά» και τη σχέση μαζί του, μιας και η ιδιοκτησία του σπιτιού παρέμενε ακόμα σε αυτόν. Μετά τη συγκεκριμένη συνειδητοποίηση ξεκίνησα τη διαδικασία μεταφοράς της ιδιοκτησίας του σπιτιού ως μια θεραπευτική δράση ψυχομαγείας (για όσους ενδιαφέρονται για τις μεθόδους ψυχοθεραπείας του Jodorowsky).

Κίνηση «Εντός Των Τειχών»

Στις παρακάτω σκηνές, περιγράφεται με κάποιο τρόπο η κίνηση «εντός των τειχών», προσπαθώντας ο ΧΑΜ να έρθει σε επαφή με το «αυστηρό» και περιορισμένο περιβάλλον του:

ΧΑΜ: Πήγαινέ με μια βολτίτσα. Όχι τόσο γρήγορα! Κάνε μου το γύρο του κόσμου! Πέρνα ξυστά απ’ τον τοίχο. Κι έπειτα πήγαινέ με ξανά στο κέντρο. Στο κέντρο δεν ήμουνα πριν; ΚΛΟΒ: Ναι. ΧΑΜ: Θα ‘πρεπε να ‘χαμε μια πολυθρόνα της προκοπής. Με μεγάλες ρόδες. Ρόδες ποδηλάτου. Περνάς ξυστά; ΚΛΟΒ: Ναι. ΧΑΜ: Ψέματα. Γιατί μου λες ψέματα; ΚΛΟΒ: Ορίστε, ορίστε. ΧΑΜ: Στοπ! Γέρικο ντουβάρι! Απόξω είναι… η άλλη κόλαση. Πιο κοντά. Πιο κοντά. Κολλητά! ΚΛΟΒ: Τράβα το χέρι σου. Να. ΧΑΜ: Ακούς; Ακούς; Κούφια τούβλα. Όλο αυτό είναι κούφιο! Φτάνει! Γυρνάμε. ΚΛΟΒ: Δεν κάναμε όλο το γύρο. ΧΑΜ: Πήγαινέ με πίσω στη θέση μου. Εδώ είναι η θέση μου; ΚΛΟΒ: Ναι, η θέση σου είναι εδώ. ΧΑΜ: Είμαι ακριβώς στο κέντρο; ΚΛΟΒ: Να μετρήσω. ΧΑΜ: Πάνω κάτω! Πάνω κάτω! ΚΛΟΒ: Εκεί. ΧΑΜ: Είμαι περίπου στο κέντρο; ΚΛΟΒ: Έτσι μου φαίνεται. ΧΑΜ: Σου φαίνεται! Βάλε με ακριβώς στο κέντρο! ΚΛΟΒ: Πάω να φέρω τη μεζούρα. ΧΑΜ: Με το μάτι! Ακριβώς στο κέντρο! ΚΛΟΒ: Εκεί. ΧΑΜ: Σα να παραπήγα αριστερά. Τώρα πάλι σαν να παραπήγα δεξιά. Σαν να παραπήγα μπρος. Τώρα σαν να παραπήγα πίσω. Φύγε από κει, με τρομάζεις.

Πως λειτουργεί ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί από οικογενειακές επιρροές και από μηχανισμούς που έχει τοποθετήσει η οικογένεια για εμάς; Υπενθυμίζοντας μας κάθε φορά ότι εκτός αυτού υπάρχει η «Κόλαση» ή μια θάλασσα γεμάτη καρχαρίες. Απεικονίσεις, με άλλα λόγια, μιας εξαιρετικά περιορισμένης συνείδησης, αλλά και των φόβων μας σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο.

ΧΑΜ: Έλα να φύγουμε οι δυο μας, να πάμε κατά το νότο! Στη θάλασσα! Θα φτιάξεις μια σχεδία. Και θα μας παρασύρουν τα ρεύματα, μακριά, προς άλλα… θηλαστικά! ΚΛΟΒ: Θεός φυλάξοι! ΧΑΜ: Μόνος θα μπαρκάρω, μόνος! Ετοίμασέ μου την αμέσως, τη σχεδία. Αύριο θα ‘μια κιόλας μακριά. ΚΛΟΒ: Πες πως έβαλα κιόλας μπρος. ΧΑΜ: Στάσου! Λες να ‘χει καρχαρίες; ΚΛΟΒ: Καρχαρίες; Δεν ξέρω. Αν έχει, θα ‘χει.

Όσον αφορά τη σκηνή της «κίνησης» του ΧΑΜ με το καρότσι του μέσα στο δωμάτιο του σπιτιού, η αντιστοιχία έγινε με την κάρτα Ταρώ «Το Άρμα», που συμβολίζει τη δράση, την κίνηση. Αλλά αν προσέξουμε καλύτερα το άρμα, φαίνεται να είναι θαμμένο στη γη, λεπτομέρεια, που μας επιτρέπει να σκεφτούμε ότι δεν κινείται καν. Επιπλέον, τα άλογα κινούνται προς διαφορετική κατεύθυνση. Στους αρνητικούς συμβολισμούς της κάρτας θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τη στασιμότητα. Ακόμα και ο ίδιος ο πρίγκηπας είναι μέσα σε ένα πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο, της τέντας του άρματος, κάτω από την οποία αυτός καλύπτεται.

Φυσικά, υπάρχουν πολύ θετικές έννοιες σε αυτή την κάρτα, αλλά την κίνηση του καροτσιού του ΧΑΜ, τη βόλτα του ανάμεσα στους τοίχους του σπιτιού του επέλεξα να την παρομοιάσω με την «ακινησία» του άρματος. Με αυτόν τον τρόπο συμβολίζεται και η κίνηση μέσα σε ένα σπίτι λόγω της καραντίνας. Ένα σπίτι που προσδιορίζει και τα όρια που έθεσαν οι γονείς σε ένα παιδί. Με αυτόν τον τρόπο, η απομόνωση μετατρέπεται σε ψυχική απομόνωση. Συμβολίζει, με άλλα λόγια, το πολύ περιορισμένο πλαίσιο της σκέψης μας όταν η επιρροή των γονιών μας είναι ιδιαίτερα καθοριστική. Καταλήγουμε να κινούμαστε μπρος-πίσω ή αριστερά-δεξιά εντός ενός πολύ συγκεκριμένου πλαισίου χωρίς να μπορούμε να δούμε τον κόσμο που εκτείνεται εκτός αυτών των ορίων. Ακόμα και το κέντρο μας δεν είναι το κέντρο-σύμβολο του δικού μας εαυτού, αλλά το κέντρο που όρισαν άλλοι για εμάς.

Κινούμενος μέσα σε αυτά τα στενά πλαίσια, η ψυχή μας γερνάει, εμείς γερνάμε γιατί δεν έχουμε τις ψυχικές δυνάμεις να απελευθερωθούμε από τις φοβίες μας. Αυτές παραμένουν κρατώντας μας με αυστηρότητα σε ένα ανθυγιεινό περίπατο σε τέσσερις τοίχους. Όπως ο ΧΑΜ ζητάει από τον ΚΛΟΒ να τον κινήσει μέσα στο δωμάτιο για να αγγίξει αυτούς τους τοίχους και μετά αυστηρά να τον τοποθετήσει με το αναπηρικό του καροτσάκι στο κέντρο. Είναι οι τέσσερις τοίχοι που καθορίζουν τη μοναδική πραγματικότητα, της οικογένειας αν θέλετε, και η επαναφορά του στο κέντρο είναι το κέντρο του εγκλωβισμού του. Αλλά και όλα εκτός του σπιτιού είναι νεκρά.

Κλείνοντας το συγκεκριμένο κεφάλαιο, παραθέτω άλλο ένα κομμάτι του θεατρικού έργου, που καθόρισε την διαμόρφωση της ιστορίας πίσω από το άλμπουμ και συνέβαλε στον τίτλο του δεύτερου κομματιού: Infinite Emptiness Around You”.

ΧΑΜ: Θα κοιτάξεις τον τοίχο για λίγο, κι έπειτα θα πεις, θα κλείσω τα μάτια μου, ίσως και να κοιμηθώ λιγάκι, μετά θα αισθάνομαι καλύτερα, και θα τα κλείσεις. Κι όταν τα ξανανοίξεις, δε θα υπάρχει πια τοίχος. Θα σε περιζώνει η απεραντοσύνη του κενού που κι όλοι οι νεκροί να ζωντανεύαν από καταβολής κόσμου, πάλι δε θα το γέμιζαν, κι εσύ θα ‘σαι σαν το χαλικάκι καταμεσίς στη στέπα.

Από τη μία, ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο, μια πολύ περιορισμένη συνείδηση, που έχουν διαμορφώσει συμπεριφορές, στάση ζωής, ακόμα και οπτική του κόσμου. Μια οπτική που κρύβει φοβίες και βαθύτερα υπαρξιακά άγχη. Σε αυτή την περίπτωση όταν κανείς θα έρθει σε επαφή με τον υποσυνείδητο, εσωτερικό του κόσμο θα έρχεται σε επαφή με ένα τεράστιο κενό. Τίποτα από τα παραπάνω δεν συμβάλλουν στο να βρούμε τον βαθύτερο εαυτό μας, μακριά από τα τεράστια «Εγώ» μας. Αλλά η συνειδητοποίηση αυτής της κατάστασης αποτελεί την αρχή, θέτει τις βάσεις για την απελευθέρωση μας.

Η Απελευθέρωση Του Τρελού

Ο ΚΛΟΒ επαναλαμβάνει πολλές φορές ότι θα φύγει και θα αφήσει τον ΧΑΜ πίσω. Είναι η κραυγή, αν θέλετε, που ζητάει να απεγκλωβιστεί. Στον τελευταίο πολύ σημαντικό μονόλογο του ΚΛΟΒ απεικονίζεται η «προετοιμασία» του να απελευθερωθεί από τα δεσμά και το αβάσταχτο πλαίσιο που έχει ζήσει όλο αυτό το διάστημα.

ΚΛΟΒ: Μου είπαν, Έτσι είναι ο έρωτας, ναι, ναι, πίστεψέ με, βλέπεις τι εύκολο που είναι. Μου είπαν, Έτσι είναι η φιλία, ναι, ναι, σε βεβαιώ, δε χρειάζεται να ψάξεις άλλο. Μου είπαν, Εδώ είναι, στάσου, σήκωσε το κεφάλι σου και κοίτα αυτή την ομορφιά. Αυτή την τάξη! Μου είπαν, Εδώ είναι, στάσου, σήκωσε το κεφάλι σου και κοίτα αυτή την ομορφιά. Αυτή την τάξη! Μου είπαν, Έλα τώρα, δεν είσαι δα κανένα ζώο, σκέψου τα αυτά και θα δεις πως όλα γίνονται ξεκάθαρα. Και απλά! Μου είπαν, Όλους αυτούς τους λαβωμένους που πεθαίνουν, με τι επιστημονική φροντίδα τους κοιτάνε. Λέω στον εαυτό μου, Καμιά φορά, Κλοβ, πρέπει να καταφέρεις να δεινοπαθείς καλύτερα, αν θες να βαρεθούν να σε τιμωρούν – κάποτε. Λέω στον εαυτό μου, Καμιά φορά, Κλοβ, πρέπει να κάνεις πιο αισθητή την παρουσία σου, αν θες να σ’ αφήσουν να φύγεις – κάποτε. Μα νιώθω πολύ γέρος, και πολύ απόμακρος, για να μπορέσω ν’ αλλάξω συνήθειες. Δε θα τελειώσει λοιπόν ποτέ, δε θα φύγω ποτέ. Ωσότου μια μέρα, ξαφνικά, τελειώνει, αλλάζει, δεν καταλαβαίνω, πεθαίνει, ή πεθαίνω εγώ, ούτε αυτό το καταλαβαίνω. Ρωτάω τις λέξεις που απομένουν – ύπνος, ξύπνος, βράδυ, πρωί. Δεν έχουν τίποτα να πουν. Ανοίγω την πόρτα του κελιού και φεύγω. Έχω τόσο καμπουριάσει που δεν βλέπω παρά τα πόδια μου, αν ανοίξω τα μάτια, κι ανάμεσα στις κνήμες μου λίγη μαυριδερή σκόνη. Λέω πως η γη έσβησε, μόλο που δε θυμάμαι να την είδα ποτέ να φέγγει. Δεν χρειάζεται πια προσπάθεια. Όταν θα σωριαστώ, θα κλάψω από ευτυχία.

Ο Τρελός είναι η κάρτα Ταρώ χωρίς νούμερο. Απεικονίζει τον άνθρωπο που απαλλάσσεται από το τεράστιο φορτίο γεμάτο από αρνητικές εμπειρίες και τραύματα και ετοιμάζεται για το προσωπικό του ταξίδι. Από τη διαστρεβλωμένη εικόνα ενός κόσμου γεμάτο από πόνο και άρνηση στην αναζήτηση της προσωπικής του ταυτότητας.

Έχει πλέον συνειδητοποιήσει ότι η περιορισμένη συνείδηση γεμάτη από οδηγίες και κατευθύνσεις, που εξαρχής δεν ήταν δικές του επιλογές τον έχει κρατήσει σε μια ανυπόφορη κατάσταση, που καλείται να αποποιηθεί.

ΚΛΟΒ: Είναι αυτό που λέμε: απέρχεται της σκηνής.

Στις σημειώσεις του Μπέκετ, βλέπουμε το πως ο ΚΛΟΒ έχει πλέον ετοιμαστεί για την «αναχώρησή» του.

Στο μεταξύ μπαίνει ο Κλοβ. Φοράει παναμά, σακάκι από «τουήντ», κρατάει στο χέρι αδιάβροχο, ομπρέλα, βαλίτσα. Ο Κλοβ στέκεται στην πόρτα, απαθής, με τα μάτια στυλωμένα στον Χαμ. Θα μείνει σ’ αυτήν τη στάση ακίνητος, ως το τέλος.

Το Αρχέτυπο Ενός Παιχνιδιού Του Τέλους

Και από την κάρτα Ταρώ χωρίς νούμερο περνάμε στην κάρτα Ταρώ χωρίς όνομα.

ΚΛΟΒ: Αν μπορούσα να τον σκοτώσω, θα πέθαινα ευχαριστημένος.

Η έκφραση αγανάκτησης του ΚΛΟΒ έθεσε την ιδέα της αναζήτησης ελευθερίας μέσα από το θάνατο, τη διαδικασία να σκοτώσει κανείς τα πρότυπα που τον περιορίζουν, που υπάρχουν μόνο για να του θυμίζουν τα κενά, την ανεπάρκεια, το τραύμα. Η συγκεκριμένη φράση αποτέλεσε και τον τίτλο του τρίτου κομματιού του άλμπουμ: If ICould Kill Him I’d Die Happy”.

Το Endgame χρησιμοποιήθηκε ως σκακιστικός όρος από τον Μπέκετ και ο ΧΑΜ επαναλαμβάνει τον όρο «Να παίξω». Στην προσωπική προσέγγιση για το συγκεκριμένο «πρότζεκτ», το παιχνίδι του τέλους ή το τέλος του παιχνιδιού χρησιμοποιείται ως ένα αρχέτυπο. Για αυτό το λόγο οι κάρτες Ταρώ αποτελέσανε βασικό εργαλείο για την τελική δομή και διαμόρφωση κυρίως όπως απεικονίστηκε στο άλμπουμ. Σε αυτό το προτελευταίο κεφάλαιο είναι η κάρτα με το νούμερο 13, η ανώνυμη κάρτα, που είναι καθοριστική στη σύνδεση με το έργο του Μπέκετ.     

Οι δυο σκουπιδοτενεκέδες στο θεατρικό έργο του Μπέκετ είναι βασικό μέρος του σκηνικού χώρου (Αριστερά στο προσκήνιο, δυο σκουπιδοτενεκέδες, κολλητά ο ένας στον άλλο, σκεπασμένοι κι οι δυο μ’ ένα παλιό σεντόνι). Μέσα στους σκουπιδοτενεκέδες ζούνε οι γονείς του ΧΑΜ, ο ΝΑΓΚ και η ΝΕΛ. Βλέπουμε κυρίως τα πρόσωπά τους, μιας και όταν εμφανίζονται ξεπροβάλλουν μέχρι και το κεφάλι, δεν βγαίνουν ποτέ από εκεί μέσα.

Αντίστοιχα, αν προσέξουμε την κάρτα με το νούμερο 13, αλλά χωρίς όνομα, βλέπουμε δυο κεφάλια. Υποθέτουμε ότι έχουν κοπεί ή αναδύονται από αυτό το μαύρο έδαφος. Το σώμα που φαίνεται σαν σκελετός στηρίζεται σε αυτά για να προχωρήσει στη δραστηριότητά του. Ο πατέρας και η μητέρα «αποκεφαλίζονται», ώστε να αναδυθούν το νέο αρσενικό και θηλυκό. Ένας ψυχικός καθαρισμός μέσα από μια βίαιη πράξη, μια απελευθερωτική έκρηξη.  Κανένα άχρηστο στοιχείο δεν είναι ανεκτό πλέον.

Δύο γονείς στα σκουπίδια, που συμβολίζουν όλα αυτά τα άχρηστα πρότυπα που τα κουβαλάμε ως βάρος στη ζωή μας. Ο γιος (ΧΑΜ) τυφλός και ανάπηρος στο καροτσάκι του και ο ΚΛΟΒ που επαναλαμβάνει συνεχώς την επιθυμία να φύγει. Αλλά η απελευθέρωση πρόκειται να γίνει μέσα από μια κάθαρση, μια ριζική αλλαγή ή μετάλλαξη.

ΧΑΜ: Αν είναι να με χτυπήσεις, χτύπα με με τη βαριά. Ή με το κοντάρι, καλή ιδέα, χτύπα με με το κοντάρι. Όχι με το σκύλο. Με το κοντάρι. Ή με τη βαριά.

Λίγο πριν προχωρήσουμε στην επόμενη κάρτα, που ήταν η κάρτα της ολοκλήρωσης της θεραπευτικής διαδικασίας, θα παραθέσω άλλο ένα κομμάτι του θεατρικού του Μπέκετ που μέρος του χρησιμοποιήθηκε για τον τίτλο του πέμπτου κομματιού του άλμπουμ: Let It End With A Bang Of Darkness”.

ΚΛΟΒ: Ας σταματήσουμε το παιχνίδι! ΧΑΜ: Ποτέ! Βάλε με στο φέρετρό μου. ΚΛΟΒ: Δεν υπάρχει πια φέρετρο. ΧΑΜ: Τότε ας τελειώνουμε! Και σβέλτα! Από σκοτάδι!

Δεν τελειώνει η διαδικασία με το θάνατο. Αλλά με το σκοτάδι. Που όμως θα φωτιστεί από το φεγγάρι.

Η Φωτεινή Πλευρά Του Φεγγαριού

Σε κάποιες κάρτες Ταρώ, η κάρτα με το νούμερο 13 αναφέρεται ως ΘΑΝΑΤΟΣ. Αλλά άμα υποδήλωνε το φυσικό θάνατο ή αν το προσωπικό μας ταξίδι ολοκληρώνονταν με το θάνατο, δεν θα ήταν η κάρτα με το νούμερο 13. Αλλά η τελευταία κάρτα των Ταρώ. Κάτι που δεν συμβαίνει. Γιατί αυτή η ριζική αλλαγή δεν ολοκληρώνει το ψυχικό ταξίδι μας. Για το πρότζεκτ και κυρίως το άλμπουμ, «βγάζω» ως τελική κάρτα, την νούμερο 18, το Φεγγάρι.

ΧΑΜ: Μα σωπάστε πια, σωπάστε, δε μ’ αφήνετε να κοιμηθώ. Μιλάτε σιγότερα. Αν κοιμόμουνα, θα ‘κανα ίσως έρωτα, θα πήγαινα στο δάσος. Θα ‘βλεπα… τον ουρανό, τη γη. Θα ‘τρεχα. Θα με κυνηγούσαν. Θα ξέφευγα. Φύση! Έχω μια σταγόνα νερό μες στο κεφάλι μου. Μια καρδιά, μια καρδιά μες στο κεφάλι μου. 

ΧΑΜ: Απόψε τη νύχτα είδα μέσα στα σωθικά μου. Είχε ένα μεγάλο βαβά. ΚΛΟΒ: Θα ‘δες την καρδιά σου. ΧΑΜ: Όχι, ήταν κάτι ζωντανό.

ΧΑΜ: Άλλες δυο τρεις μαλακίες σαν κι αυτές και θα φωνάξω. Και λίγη ποίηση. Το βράδυ που προσκάλεσες… Το βράδυ που ΑΠΟΖΗΤΗΣΕΣ, κοίτα πώς φτάνει… Κοίτα πως ΠΕΦΤΕΙ τώρα. Το βράδυ που αποζήτησες, κοίτα πως πέφτει τώρα. Ωραίο αυτό.  Έπειτα; Στιγμές άδειες, και τώρα και πάντα, να όμως που αθροίζονται, κι ο λογαριασμός κλείνει, η ιστορία τελειώνει.

Από τις παραπάνω παραθέσεις προέκυψαν οι τίτλοι του έκτου και έβδομου κομματιού του άλμπουμ: «If ICould Sleep My Eyes Would See» και «Time Was Never And Time Is Over». Μέσα από αυτά τα κομμάτια του θεατρικού του Μπέκετ, εμπνεύστηκα το τελικό κομμάτι της θεραπείας. Αλλά και την τελευταία κάρτα που ολοκληρώνει αυτό το πνευματικό ταξίδι.

Στην κάρτα του Φεγγαριού, είναι που βρίσκουμε τον εαυτό μας στο μέσο της νύχτας, μια νύχτα που φωτίζεται από μια δεκτική δύναμη. Είναι η επαφή μας με τον κόσμο των ονείρων, της φαντασίας, αλλά και του υποσυνείδητου. Η επαφή μας με τη διαίσθηση απεικονίζεται ως ένας θαμμένος θησαυρός, που με κάποιο τρόπο αναδύεται στην επιφάνεια και μας προσφέρεται για την προσωπική μας θεραπεία. Η ψυχοθεραπεία, η τέχνη και τα όνειρα είναι το μέσο. Αντίστοιχα, το υποσυνείδητό μας, μας παρουσιάζει το μικρόκοσμο, που έχουμε θαμμένο και μας αποκαλύπτει το τραύμα, την πηγή της θλίψης μας, του κενού, της δυστυχίας μας. Αυτές οι αποκαλύψεις γίνονται μέσα από μια έντονη, πλούσια, χρωματιστή, γεμάτη εικόνες διαδικασία θεραπείας. Θα περάσουμε αρχικά μέσα από έναν κόσμο που μας γεμίζει φόβο. Αυτός ο κόσμος γεμάτος σύμβολα και αρχικά ακατανόητες εικόνες ζητάει κάποιου είδους «αποκωδικοποίηση», ώστε να μας αποκαλύψει το τραύμα. Οι αποκαλύψεις θα είναι σοκαριστικές, αλλά αν εμπιστευθούμε αυτό το μονοπάτι θα έρθουμε σε επαφή με τη χαρά που τόσο λείπει από την καθημερινότητά μας. Αν εμπιστευθούμε το σκοτάδι, που φωτίζεται από το φεγγάρι, μπορούμε να ξεκινήσουμε το «ταξίδι» μας προς την επαφή με τον Κόσμο.   

Επίλογος

Μπορεί κανείς να πει ότι τα βασικά θέματα του έργου του Μπέκετ είναι εντελώς διαφορετικά ή οι προθέσεις του ίδιου του Μπέκετ να μην έχουν σχέση με τις προσωπικές μου «ανακαλύψεις». Αλλά παίρνω το ρίσκο να κάνω κάτι πολύ προσωπικό βασισμένο στο έργο του Μπέκετ οπότε η παρουσίαση βασίζεται τελικά σε αυτές τις ανακαλύψεις. 

Όλα μου τα “projects” ξεκινούν κυρίως από ασύνδετες ιδέες που παρά την ανάγκη για οργάνωση και δομή, από την αρχή τους με ενθουσιάζουν. Η ενασχόληση με αυτές γίνονται με φυσικό τρόπο. Σταδιακά, αλλά και με ένταση, εμφανίζεται ο κόσμος που βρίσκεται στα έγκατα ή στην άβυσσο. Μέσα στο σκοτάδι γίνεται και η πρώτη επαφή με αρχέγονες ή και υπαρξιακές φοβίες, αναδύονται στην επιφάνεια τραύματα. Αλλά εκείνη ακριβώς τη στιγμή δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσει κανείς όλο αυτόν τον πλούτο του υποσυνείδητου. Και μια στιγμή “αποκάλυψης” μετατρέπεται σε ανοιχτή πρόσκληση για θεραπεία. 

Η τέχνη, τα όνειρα, αλλά και η ψυχοθεραπεία προσφέρουν έναν μοναδικό τρόπο επικοινωνίας με το υποσυνείδητό μας. Η διαδικασία κάποιες φορές θα γίνει με πολύ βίαιο τρόπο, όπως κάθε ριζική αλλαγή, μεταμόρφωση μας. Το τέλος σε αυτή τη διαδικασία δεν πρέπει να μας τρομάζει. Αν το δούμε ως αρχέτυπο είναι μια νέα έννοια, ιδέα, εικόνα που ζητάει αποκωδικοποίηση για να δούμε μια μεγαλύτερη εικόνα του κόσμου. Είναι ένας γρίφος που καλούμαστε να λύσουμε, ένα παιχνίδι που καλούμαστε να παίξουμε, να συμμετάσχουμε. Σειρά μου. Να παίξω. 

Σημειώσεις:

  1. Για τους σκοπούς αυτού του άρθρου, παρατίθενται αποσπάσματα από τη μετάφραση του Κωστή Σκαλιόρα και τις εκδόσεις ΥΨΙΛΟΝ. Για τα mixtapes όσο και το άλμπουμ χρησιμοποιήθηκαν αποσπάσματα της αυθεντικής αγγλικής μετάφρασης από τον ίδιο συγγραφέα. Το θεατρικό έργο γράφτηκε αρχικά στα γαλλικά.
  2. Πολλές από τις πληροφορίες των καρτών Ταρώ βασίζονται στο βιβλίο «The Way of Tarot» των Alejandro Jodorowsky και Marianne Costa.