Θέατρο Ταρώ – Άρθρα – 4. Ταρώ, Η Τέχνη Της Αφήγησης (Μέρος Πρώτο)

Αρκετό καιρό πριν τα εργαστήρια του Θεάτρου Ταρώ, είχα αρχίσει να χρησιμοποιώ τις κάρτες Ταρώ ως βασικό εργαλείο θεραπείας. Σταδιακά, όμως, άρχισαν να εισχωρούν στο καλλιτεχνικό μου έργο. Αυτό που με συγκλόνισε με τις κάρτες δεν ήταν μόνο οι εντυπωσιακές φιγούρες που αναπαρίστανται. Φιγούρες που αποτυπώνονται στο μυαλό σου και τις περισσότερες φορές έχουν έναν αντίκτυπο για πολύ καιρό μέσα σου, συνειδητά ή μη. Αλλά ήταν η ροή ιδεών που σταδιακά ένιωθα πως λειτουργεί ανεμπόδιστα. Δεν βίωνα το σύνηθες άγχος μου όταν είχα να ολοκληρώσω ένα επεισόδιο (για παράδειγμα) του Φάουστ προσπαθώντας να καταλάβω τις ιδέες μου και από που προέρχονται. Ή να φοβάμαι ότι ο κόσμος που δημιουργώ έχει γίνει ιδιαίτερα απειλητικός για την ψυχική μου υγεία. Ούτε όμως και ωραιοποιούσα όλο αυτό το σκοτάδι αναζητώντας το για να ξεφύγω από μια καθημερινότητα που με βάραινε περισσότερο. Είχα αρχίσει να βρίσκω έναν τρόπο να αποτυπώνω τις ιδέες σαν να ρίχνω τις κάρτες Ταρώ, να παρατηρώ περισσότερο αυτό που αναδύονταν μπροστά μου. Αλλά και να συνδέω έννοιες, σύμβολα που μέχρι εκείνη τη στιγμή μου φαινόταν διάσπαρτα. Αλχημεία, Kabbalah, Tao (Jing Jang), όλα μπορούν να συνδεθούν σε μια ενιαία συμπαντική συνείδηση. Αναζητώντας κανείς την ολοκλήρωση και τη θεραπεία του, βυθιζόμενος μέσα στα προσωπικά του τραύματα, στα βαθύτερα σκοτάδια του, θα βοηθήσει ταυτόχρονα να βγουν στην επιφάνεια όλα όσα του δίνουν χαρά και απόλαυση. Δεν θα είναι πλέον διάσπαρτες εικόνες που “ξερνιούνται”, αλλά ένας ενιαίος κόσμος που ολοκληρώνεται μπροστά του, όπως και ο κόσμος που αναπαρίσταται με τις είκοσι-δύο κάρτες Ταρώ, που είναι η βασική εικόνα του άρθρου.
Share on facebook
Share on twitter

Πολλές φορές το δημιουργικό έργο είναι μια σπίθα. Μια παρόρμηση που προκαλεί έναν τόσο έντονο ενθουσιασμό και η αποτύπωσή της γίνεται σχεδόν αβίαστα, άμεσα. Ένα ποίημα που αποτυπώνεται κατευθείαν στο χαρτί. Ένα μουσικό κομμάτι, του οποίου η μελωδία είναι τόσο ξεκάθαρη που την σιγοτραγουδούμε μέχρι να πιάσουμε στα χέρια μας μια κιθάρα ή να την αναπαράγουμε στα πλήκτρα ενός πιάνου. Ένας πίνακας ζωγραφικής που σχεδιάζεται σε έναν καμβά ενώ ταυτόχρονα “βλέπουμε” όλο το έργο “μπροστά μας”. Μια ιδέα που ξεκινάμε να την καταγράφουμε και έχουμε γεμίσει σελίδες από το σημειωματάρειό μας χωρίς να το έχουμε καταλάβει.
Άλλες πάλι φορές ασχολούμαστε με κάποιο έργο, που παίρνει διαστάσεις που μας προκαλούν έντονο άγχος το πως θα καταφέρουμε να το ολοκληρώσουμε. Επίσης, μπορεί να είναι ένα έργο, που η αρχική ιδέα γεννήθηκε από πολύ σκοτεινά σημεία του υποσυνείδητού μας και μας τρομάζει η ιδέα να επιστρέφουμε σε αυτά τα σκοτάδια κάθε φορά που θέλουμε να αποτυπώσουμε ένα ακόμα μέρος της. Θα αφήσουμε τους φόβους να κυριαρχήσουν αφήνοντάς μας μια αίσθηση ανολοκλήρωσης; Ή θα βρούμε έναν τρόπο να επικοινωνούμε με τα σκοτεινά αυτά μέρη του υποσυνειδήτου μας χωρίς να πρέπει κάθε φορά να βιώνουμε τις αρνητικές καταστάσεις που έχουμε την ψευδαίσθηση ότι γεννήσανε την αρχική ιδέα; Αν φωτίσουμε αυτά τα σκοτεινά μέρη, μήπως πάψουν τελικά να είναι τόσο σκοτεινά; Αν αρχίσουμε να βλέπουμε κάτι νέο ή διαφορετικό στις εικόνες που μας φοβίζουν, ή κατανοήσουμε διαφορετικά όλα όσα μας προκαλούν ταραχή και άγχος, δεν θα μας είναι πιο εύκολο να τα αντιμετωπίζουμε κάθε φορά; Θα μπορούμε, εν τέλει, να τα αποτυπώσουμε χωρίς να βιώνουμε αρνητικά συναισθήματα και εγκλωβισμό γιατί πολύ απλά αυτός είναι ένας φαύλος κύκλος, έχοντας πείσει τον εαυτό μας ότι μόνο έτσι θα ολοκληρωθεί το έργο μας. Σε αυτή την περίπτωση το πιθανότερο είναι να πετύχουμε έναν μονοδιάστατο αυτοπροσδιορισμό που θα εγκλωβίσει και εμάς και το έργο μας σε αυτό του είδους επιβεβαίωση, αν δεν μας έχει ήδη προλάβει η κατάθλιψη.

Αν αρχίσουμε να τροφοδοτούμε τη συνείδησή μας, αλλά και το υποσυνείδητο με κάποιες νέες πληροφορίες, νέες ιδέες πως μπορεί να αλλάξει η οπτική μας σε ένα έργο; Ας πάρουμε για παράδειγμα μια από τις πολύ έντονες κάρτες Ταρώ, την κάρτα με το νούμερο δεκατρία, την κάρτα χωρίς όνομα. Η πρώτη εντύπωση που μας δίνει είναι ότι συμβολίζει το θάνατο προκαλώντας τις περισσότερες φορές ανάλογα συναισθήματα. Υπάρχουν κιόλας Ταρώ, που την ονομάζουν “θάνατο”. Αν, όμως, ο θάνατος ήταν το τέλος, δεν θα ήταν η κάρτα με το νούμερο δεκατρία, αλλά η κάρτα με το νούμερο είκοσι-ένα. Άρα, η θέση της μας προτρέπει να τη δούμε ως μια διεργασία εξαγνισμού, ανανέωσης.
Αν ξεπεράσουμε, μάλιστα, την αρχική εντύπωση, θα προσέξουμε ότι ο “σκελετός” έχει δέρμα. Είναι ο σκελετός μας, η ουσία της ζωής, η δομή όλης της κίνησης, και όχι ο σκελετός, που αφήνουμε πίσω μας όταν αποχωρήσουμε από τη ζωή. Αν προσέξουμε τις χρωματικές λεπτομέρειες, θα δούμε ότι η λεπίδα είναι χρώματος κόκκινου (χρώμα της ζωτικότητας) και μπλε (χρώμα της πνευματικότητας) και ότι το χερούλι είναι κίτρινο, το χρώμα της διανόησης. Επιπλέον, είναι η διαδικασία εξάλειψης, που επεξεργάζεται το Εγώ μας (το μαύρο έδαφος της κάρτας) και το χαλιναγωγεί. Σε αυτή την διαδικασία, κανένα πλέον άχρηστο στοιχείο δεν είναι ανεκτό: ότι αξίες και σκέψεις μας φυλακίζουν απομακρύνονται και μαζί με αυτές η πολυπλοκότητα, που μας κρατάει σε ένα πεδίο νεύρωσης ή μη πραγμάτωσης. Φυσικά, μπορούμε να αναζητήσουμε και άλλες λεπτομέρειες σε αυτή την κάρτα, που απέχουν πάρα πολύ από την αρχική τρομακτική πρώτη εντύπωση.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να προσεγγίσουμε έναν πολύ άσχημο εφιάλτη από τον οποίο ξυπνάμε με αισθήματα τρόμου ή ακόμα όταν έχουμε να αντιμετωπίσουμε την έννοια του “θανάτου” ή ακόμα και της τραγωδίας σε ένα καλλιτεχνικό έργο. Είναι συνήθως η “δυτική εκπαίδευσή” μας που έχει την τάση να δαιμονοποιεί ή και στο άλλο άκρο ακόμα να “ωραιοποιεί” αυτές τις εικόνες και δεν μας επιτρέπει να εμβαθύνουμε και να τις αναζητήσουμε στην ολότητά τους. Η συνήθης μας αντιμετώπιση είναι είτε να αποστρεφόμαστε είτε όταν νιώθουμε μια οικειότητα, να “κλειδωνόμαστε” σε αυτοπροσδιορισμούς καταλήγοντας να αποζητούμε μόνο αυτά τα στοιχεία και στο τέλος να τα βλέπουμε μέσα από ένα θολό πρίσμα.
Πρακτικά, λοιπόν, πως λειτουργεί η διαδραστικότητα με τις κάρτες; Το χαρακτηριστικό παράδειγμα της κάρτας χωρίς όνομα δείχνει τον τρόπο που κανείς μπορεί να αρχίσει να παρατηρεί περισσότερες λεπτομέρειες και να μην απορρίψει την αρχική του ιδέα. Για όλους μας, υπάρχουν ιδέες που χρειάζονται πολύ περισσότερο χρόνο “κύησης” για να νιώσουμε άνετα να τις αναζητήσουμε. Η προσέγγιση όμως αυτή με τις κάρτες Ταρώ συμβάλλει στο να ξεπεράσουμε αρχικές εντυπώσεις και να αφήσουμε την ιδέα να αποκαλυφθεί μπροστά μας. Να μας αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες, να μας βοηθήσει να βυθιστούμε περισσότερο και ταυτόχρονα να βγάλουμε περισσότερες και ολοκληρωμένες ιδέες στην επιφάνεια.
Σταδιακά, αυτή η διαδραστικότητα θα ενεργοποιήσει τη δημιουργικότητά μας. Αρχικά θα λειτουργήσει ως διάλογος και σταδιακά θα προκληθεί μια αέναη και “ενωτική” ροή ιδεών. Η εικόνα (η κάρτα) που ενθαρρύνει την άμεση έκφραση των ιδεών και των συναισθηματών που προκαλεί, μια είδους ελεύθερης δημιουργικότητας, δηλαδή. Αυτή η διαδικασία με τη σειρά της θα κινητοποιήσει και άλλα στοιχεία της συνείδησης και του υποσυνείδητού μας, μια εκ νέου έκφραση και αποτύπωση μέχρι την ολοκλήρωση του έργου. Ενώ ταυτόχρονα αντιλαμβανόμαστε αυτού του είδους την πρόκληση σαν ένα θεραπευτικό παιχνίδι.

Με αυτή τη σειρά άρθρων, θα αναζητήσουμε όλα τα επίπεδα που οι κάρτες θα μας βοηθήσουν σε μια καλλιτεχνική δημιουργία είτε στη σκηνογραφία, στην ενδυματολογία ακόμα και στη δομή και τη δραματουργία ενός θεατρικού ή/και καλλιτεχνικού έργου.
Στο πρώτο αυτό μέρος του άρθρου ας δούμε τα χρώματα και τη σημασία τους στις κάρτες Ταρώ. Είναι μια απασχόληση που με συναρπάζει τον τελευταίο καιρό και ταυτόχρονα ένα στοιχείο που έχει εισχωρήσει έντονα στα όνειρά μου, όχι ότι παλιότερα έβλεπα ασπρόμαυρα όνειρα. Απλά τώρα η χρήση των χρωμάτων στα όνειρα μου δίνει περισσότερες πληροφορίες για την ερμηνεία αυτών. Επιπλέον, ποτέ δεν ένιωθα άνεση με την επιλογή χρωμάτων στους φωτισμούς και στα χρώματα των ρούχων και των σκηνικών. Αν όμως δούμε τα χρώματα ως ένα μέρος της αφήγησης και τα επιλέξουμε βασισμένοι στους συμβολισμούς τους θα αφήσουμε στην άκρη την προσωπική αισθητική ή το ταλέντο του καθενός μας. Βασισμένος σε αυτή την ιδέα, πως θα εξελίσσονταν ένα έργο, αν η επιλογή των χρωμάτων στηρίζονταν στην τυχαία επιλογή καρτών Ταρώ;
Ποιοι είναι όμως οι συμβολισμοί των χρωμάτων; Τι συμβολίζει το κίτρινο χρώμα και γιατί χρησιμοποιείται με συγκεκριμένο τρόπο σε κάποιες κάρτες; Γιατί εναλλάσονται το μπλε με το κόκκινο; Τι συμβολίζει η πράσινη σταγόνα στην κάρτα του Άρματος; Γιατί τα μαλλιά του Κρεμασμένου είναι ξανθά και η γένειαδα του Αυτοκράτορα γαλάζια;
Λευκό: Η πηγή αλλά και το χρώμα στο οποίο ενοποιούνται όλα τα άλλα χρώματα. Συμβολίζει την καθαρή πνευματικότητα, τη διαύγεια. Από τη μία εκπροσωπεί την αγνότητα, την αθωότητα, αλλά και τη συναισθηματική ψυχρότητα.
Μαύρο: Εκφράζει τις σκιερές πλευρές της καθημερινής μας ζωής ή σκοτεινά σημεία της ψυχής μας, παλιότερα τραύματα ή συναισθήματα πόνου. Στην αλχημεία επίσης, το μαύρο είναι το χρώμα της αρχικής/βασικής ύλης που καθαρίζεται για να μετατραπεί στη φιλοσοφική λίθο.
Κόκκινο: Ένα δυναμικό χρώμα γεμάτο πάθος. Εκφράζει την κίνηση, τη δράση, τη δύναμη των ενστίκτων και των επιθυμιών. Είναι το στοιχείο της φωτιάς.
Μπλε: Ένα πνευματικό χρώμα. Εκφράζει τη δεκτικότητα, βαθιά συναισθήματα. Είναι το στοιχείο του νερού.
Κίτρινο: Ένα ανοιχτό χρώμα που δίνει σε μια κάρτα ζεστασιά και αίσθημα αισιοδοξίας. Συμβολίζει τη διανόηση. Με κίτρινο χρώμα είναι βαμμένα αντικείμενα όπως στέμματα, κύπελα και φλουριά και αυτό υποδεικνύει ότι είναι φτιαγμένα από χρυσό. Μπορεί ακόμα να συμβολίζει υλική επιτυχία και αφθονία. Όταν σε κάποιες κάρτες το έδαφος είναι κίτρινου χρώματος, αυτό πιθανότατα συμβολίζει τις ευνοϊκές συνθήκες για εξέλιξη. Είναι το στοιχείο της γης.
Πράσινο: Το χρώμα της φύσης. Εκπροσωπεί την ανάπτυξη και την αλλαγή, τη γονιμότητα, το νέο ξεκίνημα ή ακόμα και μια απλή και όχι πολύπλοκη οπτική της πραγματικότητας.
Γαλάζιο: Το χρώμα του ουρανού, μια πιο ελαφριά απόχρωση του μπλε. Συμβολίζει ένα συνδυασμό ύλης και πνεύματος. Εκφράζει την καθαρότητα και τη διαφάνεια, αλλά και την ψυχρότητα και την αποστασιοποίηση. Είναι το στοιχείο του αέρα.
Το χρώμα του δέρματος: Μια απόχρωση του μπεζ, εκφράζει ότι είναι ζωντανό και ανθρώπινο. Μπορεί να εκπροσωπεί το σώμα, τα ζωώδη ένστικτα ή και την εκπλήρωση των φυσικών μας αναγκών. Μπορεί να συμβολίζει επίσης την ανοιχτοσύνη και την ευαισθησία.
Παρατηρώντας στις κάρτες Ταρώ τη χρήση των χρωμάτων μπορούμε να κατανοήσουμε το πως κάποιες φορές τονίζουν τη βασική πληροφορία για να ενδυναμώσουν την πρώτη εντύπωση, αλλά και το πως υποδεικνύουν μια λεπτομέρεια, που πρέπει κανείς να παρατηρήσει πολύ την κάρτα για να το προσέξει. Όπως για παράδειγμα στην κάρτα του Ήλιου, τα χρώματα του τοίχου, αλλά και κάποιες χρωματικές λεπτομέρειες στο έδαφος. Το γαλάζιο έδαφος της κάρτας, που, όμως, κάτω από τα πόδια του μικρού παιδιού στα δεξιά γίνεται λευκό. Ή και τα χρώματα από τις σταγόνες που κατευθύνονται προς τον Ήλιο.
Χρησιμοποιώντας τις κάρτες Ταρώ ως το βασικό μας εργαλείο και σημείο εκκίνησης, μπορούμε να αρχίσουμε να αυτοσχεδιάζουμε με τις επιλογές χρωμάτων σε έναν πίνακα ζωγραφικής ή στο φωτισμό μιας θεατρικής ή και κινηματογραφικής σκηνής.
Ένα βασικό στάδιο της καλλιτεχνικής ζωής είναι κανείς να μάθει την Τέχνη του είτε αφορά τα δικά του εκφραστικά μέσα είτε να εμπλουτίσει τις γνώσεις του γύρω από αυτήν. Οι κάρτες Ταρώ μπορούν να συμβάλλουν τα μέγιστα σε αυτό το στάδιο διευρύνοντας τους εκφραστικούς ορίζοντες ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν μια ολοκληρωμένη οπτική του καλλιτεχνικού έργου. Μα πάνω απ’ όλα αποτελούν μια αστείρευτη πηγή γνώσης που συνδυάζει διαφορετικούς πολιτισμούς, κουλτούρες, εποχές και κόσμους.

Σημείωση

Κάποιες πληροφορίες έχουν βασιστεί στα βιβλία:

  1. Tarot – The Open Reading του Dr. Yoav Ben-Dov
  2. The Way of Tarot, The Spiritual Teacher in the cards των Alejandro Jodorowsky και Marianne Costa