Θέατρο Ταρώ – Άρθρα – 2. Ο Γλάρος, μια αρχετυπική συνάντηση… στη λίμνη

Ολοκληρώνοντας ένα εργαστήρι δεκαπέντε ωρών, είναι σίγουρο πως για μια υπό συνεχόμενη εξέλιξη/αναζήτηση τεχνική, δεν θα προκύψουν λίγα ερωτήματα, αλλά και αμφιβολίες, που θα πρέπει να είναι κανείς σε θέση να αντιμετωπίσει. Μέσα από το συγκεκριμένο άρθρο, θα επιδιώξω να παρουσιάσω τις ιδέες, που προέκυψαν, μιας και ρόλος του εργαστηρίου (προσωπική πεποίθηση) είναι να δημιουργήσει ένα γόνιμο έδαφος για τη γέννηση και ανάπτυξη αυτών.
Share on facebook
Share on twitter

Ας δούμε όμως πως λειτουργούν οι ίδιες οι κάρτες. Στο Θέατρο Ταρώ επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά στη μεγάλη αρκάνα, τις είκοσι-δύο κάρτες, από τον Τρελό (κάρτα χωρίς νούμερο) μέχρι την κάρτα με το νούμερο είκοσι-ένα, τον Κόσμο. Έχοντας σαν βασικό εργαλείο τις Tarot De Marseille (Jodorowsky, Camoin) και ανάλογα με το θέμα του εργαστηρίου μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι Black Power Tarot ή οι Russian Theatrical Tarot.
Οι φιγούρες των καρτών Ταρώ λειτουργούν ως αρχέτυπα. Είναι με άλλα λόγια, σύμβολα ή αρχέγονες εικόνες, που κάνουν την εμφάνισή τους σε όνειρα, οράματα ή άλλες πνευματικές διαδικασίες, και απεικονίζουν την ψυχική μας δομή. Σαφώς ο Τρελός ή ο Αυτοκράτορας, η Δύναμη ή και η Δικαιοσύνη μπορούν να πάρουν διάφορες μορφές στα όνειρα του καθενός μας, αλλά η σύνδεση των μορφών, που εμφανίζονται στα όνειρά μας με τις κάρτες Ταρώ, μας βοηθούν να αποκωδικοποιήσουμε άγνωστα σύμβολα ή έννοιες μέχρι πρότινος. Με αποτέλεσμα, να αποκτήσουμε ένα “λεξιλόγιο” επικοινωνίας με το υποσυνείδητό μας.
Πως όλα αυτά όμως συνδέονται με το θέατρο γενικά και ειδικότερα με ένα από τα σημαντικότερα θεατρικά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου όπως είναι “Ο Γλάρος” του Άντον Τσέχωφ, που συνήθως η προσέγγιση είναι κατά κύριο λόγο ρεαλιστική. Πως μπορούμε να συνδέσουμε ταυτόχρονα το “σωματικό θέατρο” με τον Γλάρο και παράλληλα να συμπεριλάβουμε στην εξίσωση και τις κάρτες Ταρώ, που από μόνες τους είναι ένα τεράστιο σύμπαν, που περιλαμβάνει διαφορετικές κουλτούρες, φιλοσοφίες, αλλά και επιστήμες; “Καταστροφή!!” θα φωνάξουν κάποιοι, μιας και μπορεί να φανεί ως μια εγκεφαλική προσέγγιση και αρκετά εμμονική. Πως αυτό μπορεί να μετουσιωθεί σε θεατρική εκπαίδευση ή θεατρική δημιουργία; Πόσο μάλλον όταν στις περιπτώσεις σημαντικών έργων όπως του Τσέχωφ, ή του Σαίξπηρ, η έρευνα στο έργο είναι από μόνη της μια ιδιαίτερα χρονοβόρα και πολύπλοκη ακόμα διαδικασία. Πως μπορούν οι κάρτες Ταρώ να βοηθήσουν; Είτε θα μπλοκάρουν τους δημιουργούς είτε θα οδηγήσουν σε “επικίνδυνες απλοποιήσεις”.

Μια μαγική λέξη στο θέατρο είναι το παιχνίδι, που πιστεύω μπορεί να αποτελέσει το συνδετικό κρίκο σε αυτή την περίεργη ένωση. Αλλά ας μην ξεκινήσω με “επικίνδυνες απλοποιήσεις”.
Κάτι, που ίσως είναι σημαντικό να αναφερθεί στο συγκεκριμένο σημείο είναι το γεγονός ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση του Θεάτρου Ταρώ δεν βασίζεται ιδιαίτερα στην αντίστοιχη δουλειά ευρωπαϊκών ομάδων ή στην προσέγγιση του Αμερικάνου εκπαιδευτή θεάτρου, Scott Martin. Αλλά, προσπαθεί να συνδέσει ασκήσεις σωματικού θεάτρου (εφτά επίπεδα σωματικής έντασης, loving cards, status) με τις κάρτες Ταρώ με βασικό στόχο οι συμμετέχοντες να τις προσεγγίσουν βιωματικά. Όπως, δηλαδή, κάποιος αυτοσχεδιάζει έχοντας επιλέξει ένα επίπεδο σωματικής έντασης, ή ένα νούμερο (από το ένα έως το πέντε) στις loving cards ή ένα νούμερο (από το ένα έως το είκοσι) στο status, χωρίς να σκέφτεται την “ψυχολογία” του χαρακτήρα. Με τον ίδιο τρόπο, επιλέγει μια κάρτα και προσεγγίζει την αρχική εντύπωση ή εικόνα. Φυσικά, για εξοικείωση των συμμετεχόντων, κάποιες βασικές πληροφορίες για την κάθε κάρτα δίνονται σχετικά από την αρχή του εργαστηρίου. Αυτή τη προσέγγιση, την έχουμε αναλύσει και σε προηγούμενα άρθρα του blog.

Ας δούμε τώρα, πως προκύπτει η σύνδεση με το θεατρικό έργο και στη συγκεκριμένη περίπτωση το κλασσικό έργο του Άντον Τσέχωφ, “Ο Γλάρος”. Έχουμε τις συγγενικές σχέσεις μεταξύ της Αρκάντινα, του Τρέπλιεφ, που είναι ο γιος της και του Σόριν, που είναι ο αδερφός της. Επίσης, του Σαμράγεφ, της γυναίκας του, της Πωλίνα και της Μάσα, της κόρης τους. Φυσικά, η Νίνα, που είναι η κοπέλα, με την οποία είναι ερωτευμένος ο Τρέπλιεφ και συνδέεται ερωτικά με τον Τριγκόριν, που ταυτόχρονα είναι ο σύντροφος της Αρκάντινα. Αλλά και ο γιατρός, ο Ντορν, ο οποίος συνδέεται ερωτικά με την Πωλίνα, ο Μεντβεντένκο, που παντρεύεται με τη Μάσα και ο εργάτης ο Γιάκοφ. Αναμφισβήτητα είναι ένα πολύ πλούσιο έργο, που εισέρχεται βαθιά σε όλους τους χαρακτήρες και τις σχέσεις, που έχουν μεταξύ τους, αλλά και σε χαρακτήρες, που δεν υπάρχουν ως ρόλοι στο έργο, για παράδειγμα οι γονείς της Νίνα και άλλοι.
Στην προσέγγιση του Θεάτρου Ταρώ, ένα βασικό κομμάτι της κατανόησης του κάθε χαρακτήρα ξεχωριστά είναι το γενεόγραμμα. Ένα διάγραμμα, με κεντρικό πρόσωπο τον χαρακτήρα, που επιλέγει κανείς, όπου παρουσιάζονται οι συναισθηματικές σχέσεις του με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του, και στο οποίο, φυσικά, συμπεριλαμβάνονται, οι σύντροφοι, αλλά και οι σύζυγοι των αντίστοιχων συγγενών. Φυσικά, στις συναισθηματικές σχέσεις, μπορούν να μπουν διάφορα στοιχεία, αλλά καλούμαστε να γράψουμε το επικρατέστερο. Στην περίπτωση του έργου, φυσικά, υπάρχει αγάπη μεταξύ του Τρέπλιεφ και της Αρκάντινα, αλλά αν η συναισθηματική εξάρτηση (για παράδειγμα) είναι η επικρατέστερη, ο/η ηθοποιός καλείται να επιλέξει αυτή στο διάγραμμά του/της.
Το συγκεκριμένο διάγραμμα μας βοηθάει να βρούμε τις ξεκάθαρες συναισθηματικές συνδέσεις μεταξύ των χαρακτήρων του έργου. Και μετά αναζητούμε να τις αναπαραστήσουμε σωματικά, ώστε να απεμπλακούμε από το ρεαλιστικό θέατρο και να αναπαραστήσουμε συμβολικά/αρχετυπικά αυτές τις σχέσεις. Αν για παράδειγμα ο Τρέπλιεφ είναι δεμένος με τη μητέρα του (ομφάλιος λώρος), αν η Νίνα πνίγεται από τη σχέση με τον πατέρα της, προσωπικά σαν θεατής θα ήθελα πολύ να δω μια παρόμοια προσέγγιση. Τουλάχιστον, στα πλαίσια του εργαστηρίου μας, είδα αυτοσχεδιασμούς, που πραγματικά μου τονώσανε την πεποίθηση ότι “Ο Γλάρος” μπορεί να πάει προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση ως μια ολοκληρωμένη πρόταση, όχι μόνο από άποψης “σκηνοθετικών ευρημάτων”, αλλά στην ολότητά του.
Άλλη μια άσκηση, που προσπαθήσαμε να θέσουμε κάποιες βάσεις ήταν το “διάβασμα των καρτών Ταρώ” για κάθε χαρακτήρα του έργου ξεχωριστά. Μπορεί κάποιος υποστηρικτής άλλης μεθόδου δουλειάς, να το αντιμετωπίσει ως υπεραπλούστευση. Αλλά μήπως δεν είναι σημαντικό στη λεπτομερή δουλειά, που κάνουμε σε ένα χαρακτήρα ή τους “άπειρους” αυτοσχεδιασμούς, που μπορεί να κάνει η ομάδα των ηθοποιών σε μια σκηνή, να έχουμε κάποια δομή; Όπως και στο διάγραμμα, έτσι και η προσέγγιση των καρτών, μπορεί να διαμορφώσει τόσο μια ισχυρή δομή ενός χαρακτήρα, αλλά και εν δυνάμει να θέσει κάποια βάση, ώστε ο/η ηθοποιός/εκπαιδευόμενος/η να δει μια άλλη πτυχή της ιστορίας του χαρακτήρα, που προσεγγίζει. Οι κάρτες Ταρώ βοηθάνε εξαιρετικά στην αλλαγή θέσης/θέασης είτε πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό έργο είτε πρόκειται για προσωπικά μας θέματα. Η Ταρολογία είναι μια αρκετά διαδεδομένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, βάσεις της οποίας τέθηκαν και από τον ίδιο τον ψυχίατρο Κάρλ Γιουνγκ. Αν για παράδειγμα, μια περίοδος της ζωής του Τρέπλιεφ όπως παρουσιάζεται σε μια από τις τέσσερις πράξεις του έργου, απεικονιστεί με δύο κάρτες στο διάβασμα των Ταρώ, ο ηθοποιός μπορεί να προσεγγίσει/αυτοσχεδιάσει αρχικά έχοντας αυτές τις δυο κάρτες ως βάση και μπορεί να τις χρησιμοποιήσει ως εργαλείο στη μετέπειτα αναζήτηση του ρόλου. Ένα τέτοιο εργαλείο δομής στη διαδικασία προετοιμασίας ενός καλλιτεχνικού έργου είναι απαραίτητο για όλους μας. Στο Θέατρο Ταρώ είναι αυτά τα δύο εργαλεία, που προτείνονται στους ενδιαφερόμενους.
Μέσα στα πλαίσια του συγκεκριμένου εργαστηρίου, δουλεύτηκαν και κάποιοι αρχικοί σωματικοί αυτοσχεδιασμοί για το ίδιο το πτηνό, τον γλάρο, τη σωματικότητά του, την παρουσία του στις σκηνές, τη σχέση με τους χαρακτήρες, αλλά και το ίδιο το έργο. Αλλά και πως το στοιχείο του “θέατρο μέσα στο θέατρο” μπορεί να πάρει μια ισχυρότερη μορφή και όχι μόνο με ένα “σκηνοθετικό εύρημα” στη σκηνή της παρουσίασης του έργου του Τρέπλιεφ (Πράξη Πρώτη).
Όλα τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν τη βάση για τον δεύτερο κύκλο του εργαστηρίου, του οποίου οι ημερομηνίες παραμένουν ακόμα άγνωστες.